Amstelveen,
31
maart
2021
|
08:41
Europe/Amsterdam

Reuring café: heeft de ambtenaar nog positie?

Blog van Diana Starmans, lid Raad van Bestuur

Op dinsdag 30 maart was ik namens de SVB te gast bij het Reuring Café, waar onder meer werd gedebatteerd over het vak van ambtenaar en de ambtenaar als tegenspreker van de gezagsdrager. Het was een boeiend debat met interessante inzichten over het vakmanschap en de relatie van de ambtenaar met de opdrachtgever en de politiek.

Onder leiding van Mark Frequin heb ik met gastheer Marc Allessie, Frits van der Meer (hoogleraar Comparative Public Sector and Civil Service Reform te Leiden), Pim van Vliet (gemeentesecretaris van Leiden) en Paul ’t Hart (hoogleraar Bestuurskunde te Utrecht) gediscussieerd over de vraag wat ambtenaarschap precies is. “Toewijding”, “het dienen van de publieke zaak” en “vakmanschap” kwamen als sleutelwoorden boven drijven. Een ambtenaar dient als kundig vakmens de samenleving en de rechtsstaat met kennis en trots. We waren het er over eens dat daarvoor wel een klimaat gecreëerd moet worden waarin de ambtenaar veilig kan werken. Dat geldt niet alleen voor binnen de organisatie maar ook daar buiten. Een van de deelnemers aan het debat beschreef het klimaat buiten als “guur”; denk aan de politieagenten die als vijand worden gezien of aan de privéadressen van ambtenaren die online worden gezet.

Niet alleen buiten, maar juist ook binnen de eigen organisatie moet een ambtenaar zich veilig voelen. Alleen in een veilige omgeving zorg je ervoor dat ambtenaren, onze professionals, ook kunnen ‘tegenspreken’ als ze signaleren dat iets niet juist is. Of zodat wanneer iemand, zoals we dat bij de SVB noemen, professionele buikpijn heeft, zich vrij voelt om dat gevoel ook aan te kaarten om op zoek te gaan naar oplossingen voor onze klanten. Zonder tegengehouden te worden door blokkades opgeworpen door het systeem. Er moet ruimte zijn om dilemma’s op tafel te leggen. Want zoals Frits van der Meer zei: “Stilte is erger dan het conflict”. En die buikpijn moeten we ook op tafel kunnen leggen in onze gesprekken met beleidsmakers en bewindspersonen.

Een interessant onderwerp dat ook aan bod kwam was de vraag of het ambtelijk apparaat dienstbaar is aan de Haagse politiek. Voert een uitvoeringsorganisatie, of beter gezegd een publieke dienstverlener alleen maar uit of is zij gerechtigd om ook “nee” te zeggen? De uitvoering wordt vaak gezien als ondergeschikt aan het beleid. Aan het begin van de coronacrisis werden echter uitvoeringsafdelingen als vitaal gezien en de beleidsmakers niet. Dat geeft stof tot nadenken. Hoe kunnen we de driehoek van politiek, beleid en uitvoering beter laten werken, als partners, gericht op de burger en de samenleving?

Ook digitalisering die publieke dienstverleners steeds meer toepassen kwam aan de orde. Is de overheid de menselijke maat verloren en slaat zij door in een technocratische benadering van de samenleving omwille van de snelheid en kostenbesparing? Of slaan we na de toeslagenaffaire door in de menselijke maat leidend te laten zijn? Bij de SVB hanteren we de multi-channelbenadering (niet alleen contact per telefoon of post maar ook per Whatsapp en MijnSVB). Dit is niks meer of minder dan dat je het aan de burger overlaat hoe hij of zij contact met ons wil hebben. Hier geldt de 80-20-benadering. 80% van het werk kan geautomatiseerd worden terwijl 20% van het (complexe) werk wordt gedaan met de aandacht die het verdient. Uiteraard moet je in het geautomatiseerde proces waarborgen inbouwen zodat er geen fouten worden gemaakt.

Al met al was het een boeiend debat over hoe ambtenaren met de menselijke maat als maatstaf en instrumenten als de Bedoeling in deze tijd het publieke belang kunnen dienen.

Een interessante korte video over de geschiedenis van 200 jaar ambtenaarschap kun je hier bekijken.

Diana Starmans

Lid Raad van Bestuur SVB